Afbeelding: Een vis in een boom, gefotografeerd door Henk Monster

Bridgette Hampstead, van de organisatie Fish in a Tree, schrijft krankzinnig veel artikelen over neurodiversiteit. Allemaal interessant, allemaal goed. Maar het is teveel. Er valt niet tegenop te lezen!
Afgelopen november plaatste ze een longread op LinkedIn. Dat artikel heb ik als eerste uit de stapel gepikt. Hieronder volgt een samenvatting.

Haar betoog begint met de constatering dat neurodivergenten vaak als gebrekkig worden neergezet. Woorden als ‘aandachtstekort’ en ‘autismespectrumstoornis’ laten dat zien. De beweging voor rechten voor mensen met een beperking en de neurodiversiteitsbeweging begonnen in de jaren 60 en 70 in huiskamers, online forums en collectieve bijeenkomsten. Daar vertelden neurodivergente mensen de waarheid over hun leven. Hen werd vaak autoriteit ontzegd; autistische volwassenen werden uitgesloten van autismeonderzoek en ADHD-activisten werden afgedaan als onbetrouwbare vertellers van hun eigen gedachten.

Hampstead haalt Mad Pride aan, de beweging van (voormalig) geïnstitutionaliseerde geïnstitutionaliseerde mensen zich organiseerden tegen dwangbehandeling, gedwongen medicatie en systematisch misbruik binnen de geestelijke gezondheidszorg.
Een diagnose kan zowel een bron van gemeenschap als een instrument van controle zijn. Een ‘behandeling’ wordt vaak misbruikt om iemand sociaal te disciplineren. Transgender en non-binaire neurodivergente personen hebben laten zien dat de grens tussen ‘mentale stoornis’ en ‘genderafwijking’ altijd poreus en politiek is geweest. Hetzelfde geldt voor neurodivergenten en de ABA-behandelingen waar zij toe werden gedwongen.
In “De protestpsychose” wordt beschreven hoe schizofreniediagnoses onevenredig vaak werden gesteld bij zwarte mannen tijdens de burgerrechtenbeweging. Afwijkende meningen werden op die manier gesmoord. Dat gebeurt ook nu op werkplekken en in scholen, waar assertieve neurodivergente mensen met een migratieachtergrond worden neergezet als agressief of recalcitrant.

Autistische mensen worden ‘inflexibel’ genoemd, vrouwen ‘hysterisch’, zwart verzet ‘agressief’ en queer verlangen ‘afwijkend’. Deze geladen woordkeus dient economische en politieke doelen. Patriarchie, kapitalisme, validisme en kolonialisme zijn met elkaar verbonden. Mensen worden aangemoedigd om te concurreren voor toegang, financiering of geloofwaardigheid. Zo wordt solidariteit afgebroken.
Ons onderwijssysteem beloont snelle verwerking meer dan diepgaand denken, spreken meer dan zwijgen, conformiteit meer dan nieuwsgierigheid. Er wordt een nauwe definitie van intelligentie gehanteerd, geworteld in geletterdheid, punctualiteit, productiviteit en gehoorzaamheid aan autoriteit. Allemaal eigenschappen die geassocieerd worden met het Europese industriële ideaal. Onderwijs wordt zo ingezet als sociale conditionering voor kapitalistische arbeid.

In de werksfeer word je alleen als professioneel gezien als je een neurodivergente communicatiestijl gebruikt. Erbij horen is afhankelijk van conformiteit. Maar veiligheid mag nooit zelfvernietiging vereisen. Een herdefiniëring van professionaliteit is nodig. Integriteit, wederzijds respect en verantwoordelijkheid zouden zwaarder moeten wegen dan charisma. Directheid en oprechte betrokkenheid zouden belangrijker moeten zijn dan gepolijste taal. Neurodiversity Justice wil geen schuldigen aanwijzen, maar leren begrijpen welke mechanismes uitsluiting in stand houden. Duidelijke processen, wederzijdse afspraken en ruimte voor reflectie zorgen dat iedereen zich welkom voelt om mee te doen. De Community Accountability Circles zijn een model dat hiervoor gebruikt kan worden. Het doel van deze cirkels is niet om te straffen, maar om te bemiddelen, te onderwijzen en te herstellen.

Zorg en controle zijn vaak met elkaar verweven. Scholen, ziekenhuizen en werkplekken zetten allemaal bewaking, aanwezigheidsregistratie, productiviteitsmetingen en gedragsmonitoring in, in naam van veiligheid en verantwoording. Hampstead stelt dat we niet moeten vragen om een plek binnen de huidige vijandige systemen, maar dat we ons moeten afvragen waarom ze überhaupt bestaan en hoe we ze kunnen herontwerpen.
Waarom wordt kalmte als deugdzaam beschouwd? Wiens veiligheid dient die schijn van kalmte nu eigenlijk?

Veel ‘steun’ voor neurodivergenten is doordrenkt van liefdadigheid. Daarachter zit een superieure houding en geen echte solidariteit. Maar systemen die neurodivergenten schaden, schaden alle mensen.
In de media worden neurodivergente mensen vaak neergezet als inspirerende alweters of juist als tragische gevallen.
Kunst, verhalen vertellen en spel hebben daarom ook een centrale rol in de toekomst van Neurodiversity Justice. Ze stellen ons in staat om vrijheid te ervaren voordat die in het echt al bestaat.

Hamstead besluit met de voorspelling:
In de toekomst zal rechtvaardigheid voor neurodivergenten niet worden afgemeten aan inclusiepercentages of beleidswinsten, maar aan collectief welzijn. Het zal zichtbaar zijn in rustigere zenuwstelsels, diepere ademhalingen en gemeenschappen die zwijgen niet langer gelijkstellen aan onverschilligheid of anders-zijn aan gevaar. Het zal een wereld zijn waarin de sensorische behoeften van een kind zonder meer worden vervuld, waarin een burn-out bij volwassenen met zorg wordt aangepakt en waarin mens-zijn geen test meer is die men moet doorstaan.
Deze visie is niet utopisch, maar volkomen haalbaar. Delen ervan bestaan ​​al overal waar neurodivergente mensen samenkomen, tot rust komen, creëren en leidinggeven. Elke daad van rechtvaardigheid, elk toegankelijk evenement, elk herschreven beleid of elk herwonnen verhaal is een tastbaar stukje van de toekomst.
We hoeven niet de hele structuur te bedenken om eraan te beginnen. We hoeven alleen maar het volgende juiste te bouwen: één gesprek, één ontwerp, één daad van zorg tegelijk. De rest volgt vanzelf.

Hampsteads Substack: https://bridgettehamstead.substack.com